و دو نوع مىباشد خلقى و حادث خلقى بباعث نتو جليديه و عظم آن و قلت رطوبت بيضيه و صفاى آن ؟ ؟ ؟ و كثرت روح باصره و نورانيت آن و قلت سواد عنبيه بمنصهء ظهور مىرسد و حادث از سه سبب حدوث يابد يكى از نتو رطوبت جليديه خواه بسبب نتو مذكور افزونى زجاجيه بود يا ورم طبقهء صلبيه و مشيميه و شبكيه و ظاهرست كه چون زجاجيه افزونى پذيرد و در طبقات مذكوره ورم افتد جليديه منضغط مىگردد و برون سوى مىگرايد و بدان سبب رنگ حدقه ازرق مىنمايد دوم آنكه مزاج طبقهء عنبيه متغير شود بنا بر استيلاى رطوبت غليظهء خام و بدان سبب سياهى روى چنانچه هست نه‌نمايد و ازين‌جاست حال اكثر صبيان كه قبل از ؟ ؟ ؟ و رسيدن ببلوغ بسبب غلبهء رطوبات ازرق چشم مىباشند و هرگاه بالغ مىشوند بواسطهء تحلل بعضى رطوبات و نضج بعض آن و بباعث صلاحيت غذا رنگ حدقهء ايشان سياه مىشود و اسكندر در كناش خود اين نوع را ببرص العين موسوم ساخته و فرق ما بين اين زرقه و زرقهء كه از نزول آب ازرق بود آنست كه در زرقهء نزول الماء ذهاب بصر و زوال وى و در ابتدا نمودن خيالات شاهد باشد و درين از علامات مذكوره هيچ نباشد سوم آنكه رطوبات نضيجه كه موجب تلون حدقه است بتحليل ( 1 ) رود و بدان سبب زرقه رو نمايد و ازين حمرست كه چشمهاى پيران و بيماران كه بعارضهء يبوست مبتلا شوند بواسطهء تحليل رطوبات اصليه ازرق مىگردد و چونكه از خاصهء اين نوع‌ست كه رنگ قرنيه متغير مىسازد و بتدريج ابطال بصارت مىكند لهذا اين نوع را در اقسام نزول الماء مىشمرند اگرچه فى الحقيقة جفاف‌ست و عدم تقدم خيالات و يبوست و هزال چشم فارق ميان اين نوع زرقه و زرقهء نزول الماءست ضعف بصرى مرض مذكور آنست كه در فعل بصارت خلل راه يابد و صاحبش هر چيز را چنانچه هست بالاستقصا نتواند ديد يا از مسافت بعيده كه باصرهء صحيحه تا آنجا كار مىكند نه‌بيند اگرچه از موضع قريب كما حقه بر هر چيز مطلع شود يا در ابصار خطا كند چنانچه چيز خرد را بزرگ بيند و بالعكس و سياه را سبز و بالعكس دراز را كوتاه و بالعكس و راست را معوج و بالعكس و مثلث را مربع و بالعكس و قس على هذا اين را ضعف باصره گويند و حدوث اين مرض گاهى از سوء مزاج حار چشم ساذج بود يا مادى و گاهى از سوء مزاج بارد آن كذلك و گاهى بمشاركت معده دست دهد و لاغرى و انخفاض چشم و رطوبت از چشم و بينى كمتر برآمدن و در حين گرسنگى و هنگام گرمى و عقب اسهال ضعف باصره غالب شدن و پس از تناول غذا و خواب خفت در ضعف پديد آمدن علامت سوء مزاج حار ساذج و حمرت و انتفاخ و حرارت ملمس چشم علامت سوء مزاج حار مادى ؟ ؟ ؟ و نقصان حجم